Thép hình I không có một chiều dài duy nhất áp cho mọi nguồn hàng. Trên thị trường thường gặp các cây 6 m hoặc 12 m, nhưng chiều dài thực tế phải xác nhận theo đúng sản phẩm, nhà máy và lô hàng. Quan trọng hơn, cần phân biệt rõ chiều dài cây thép được giao với chiều dài làm việc hoặc nhịp của cấu kiện; hai khái niệm này không thể dùng thay cho nhau.
Chiều dài cây thép I, chiều dài cắt và chiều dài làm việc là ba dữ liệu khác nhau
Khi hỏi “thép I dài bao nhiêu?”, trước hết cần xác định đang hỏi về chiều dài thương mại của cây thép, chiều dài cần cắt theo bản vẽ hay chiều dài làm việc của cấu kiện. Đây là ba lớp dữ liệu khác nhau nhưng thường bị gộp vào cùng một câu hỏi.
Chiều dài cây là kích thước sản phẩm được nhà máy hoặc nhà cung cấp giao. Trên thị trường Việt Nam, 6 m và 12 m là hai cách gọi rất quen thuộc, nhưng không nên coi đây là hai chiều dài bắt buộc cho mọi thép I. Từng quy cách, nguồn hàng hoặc đơn đặt hàng có thể có khả năng cung ứng khác; vì vậy cần xác nhận lại trước khi bóc tách.
Chiều dài cắt là kích thước mà xưởng hoặc công trường cần sau gia công. Nó phải đi từ cutting list, bản vẽ hoặc bảng thống kê vật tư. Còn chiều dài làm việc/nhịp liên quan đến bài toán kết cấu; không thể suy từ việc nhà cung cấp đang có cây 6 m hay 12 m.
Đây cũng là lý do không nên dùng rule “nhịp dưới 6 m mua cây 6 m, nhịp lớn hơn dùng 12 m”. Mối nối, vị trí nối, chiều dài cấu kiện và phương án gia công phải theo hồ sơ thiết kế, không theo mục tiêu giảm phần thép thừa.
Muốn giảm hao hụt, nên bắt đầu từ danh sách cắt chứ không phải chọn 6 m hay 12 m theo cảm tính
Hao hụt vật tư phụ thuộc vào cách các đoạn cần cắt được bố trí trên chiều dài cây thực tế. Nếu một dự án cần nhiều đoạn 2,8 m, 3,4 m và 5,6 m, việc mua toàn bộ một chiều dài cây cố định chưa chắc là phương án ít thừa nhất. Cần lập danh sách cắt từ đúng bảng vật tư/bản vẽ rồi mới tính cách ghép các đoạn cắt.
Khi lập phương án cắt, nên tính cả phần hao do đường cắt, đầu cây cần xử lý, yêu cầu vát mép hoặc phần phải bỏ nếu đầu cây không đạt yêu cầu. Những khoản này phụ thuộc phương pháp gia công và yêu cầu thực tế; không nên dùng một tỷ lệ hao hụt cố định cho mọi đơn.
Phần thép dư cũng không nên mặc định là có thể tái sử dụng cho một cấu kiện khác. Muốn dùng lại phải kiểm chiều dài còn lại, đúng quy cách/mác, tình trạng bề mặt và khả năng truy xuất theo yêu cầu của dự án. Với các cấu kiện có hồ sơ kiểm soát chặt, việc thay đổi nguồn đoạn cắt cần được ghi nhận đầy đủ.
Nếu đơn hàng cho phép nhà cung cấp cắt theo kích thước, cần xác nhận trước dung sai chiều dài, phương pháp cắt, yêu cầu đầu cắt và cách tính phần thừa. “Cắt theo yêu cầu” là một điều kiện thương mại/gia công cần xác nhận, không nên mặc định là năng lực sẵn có cho mọi quy cách.
Chiều dài cây ảnh hưởng vận chuyển và bốc xếp, nhưng không có một quy tắc vận chuyển chung
Cây dài hơn thường làm bài toán vận chuyển, quay đầu, bốc dỡ và bố trí kho phức tạp hơn, đặc biệt ở công trường có lối vào hẹp. Tuy nhiên không nên gắn cứng cây 6 m với một loại xe hay cây 12 m với một tải trọng xe cố định. Khả năng vận chuyển phụ thuộc phương tiện, khối lượng cả lô, kích thước bó hàng, tuyến đường và quy định vận tải.
Khối lượng mỗi cây cũng thay đổi mạnh theo kg/m của đúng mặt cắt. Một cây 12 m của tiết diện nhẹ và một cây 12 m của I-section lớn không thể được xem như cùng một bài toán nâng hạ. Vì vậy trước khi chốt phương án giao hàng cần biết kg/m × chiều dài × số cây, sau đó mới kiểm phương tiện và thiết bị bốc dỡ.
Ở kho/công trường, chiều dài lớn cũng ảnh hưởng vị trí kê, khoảng không thao tác và cách nâng. Những yêu cầu này thuộc kế hoạch logistics và an toàn của đơn vị thi công; website nhà cung cấp không nên đưa ra một rule nâng hạ chung chỉ dựa trên chiều dài 6 m hay 12 m.
Khi đặt thép I cắt theo chiều dài, cần ghi rõ những gì?
Đơn hàng nên bắt đầu từ H × B × tw × tf, mác/tiêu chuẩn, chiều dài yêu cầu, số lượng. Nếu cắt theo drawing hoặc danh sách cắt, cần ghi rõ chiều dài sau cắt, dung sai nếu hồ sơ có yêu cầu, dạng đầu cắt và các công đoạn bổ sung như khoan/vát nếu có.
Nếu đơn hàng dùng kg/m hoặc catalogue tham chiếu để tính khối lượng, nên khóa đúng nguồn ngay từ đầu. Cùng tên I200/I300 có thể có nhiều mặt cắt khác nhau, nên chỉ ghi tên rút gọn + chiều dài vẫn chưa đủ để báo chính xác. Xem thêm cách đọc quy cách thép hình I.
Với yêu cầu thay chiều dài cây để giảm mối nối, cần quay lại bản vẽ và phê duyệt kỹ thuật. Nhà cung cấp có thể xác nhận nguồn hàng/khả năng cắt, nhưng không nên tự quyết định bỏ hoặc dời mối nối chỉ để tối ưu hao hụt.
Khi đã rõ quy cách và chiều dài, danh mục thép hình I là nơi phù hợp để kiểm sản phẩm và giá tham khảo hiện có.
Khi nhận hàng, chiều dài phải được kiểm cùng quy cách, số lượng và trọng lượng
Không nên nghiệm thu chiều dài tách riêng khỏi phần còn lại của lô hàng. Trước hết cần xác nhận đúng H × B × tw × tf, sau đó đối chiếu chiều dài, số cây và khối lượng giao nhận với đơn đặt hàng hoặc phiếu giao.
Nếu lô có cắt theo yêu cầu, biên bản nên đủ thông tin để nối từng nhóm chiều dài với đúng quy cách và số lượng. Khi hồ sơ yêu cầu truy xuất, marking/Heat-Lot và chứng từ của vật liệu nền vẫn phải nối được với lô sau gia công.
Phần kiểm kích thước và số lượng được tách chi tiết trong nghiệm thu thép hình I. Nếu cần đối chiếu khối lượng, xem kiểm tra trọng lượng thép I.
Câu hỏi thường gặp về chiều dài thép hình I
Thép I có phải chỉ có cây 6 m và 12 m không?
Không. Đây là các chiều dài thương mại thường gặp, nhưng khả năng cung ứng phải xác nhận theo đúng quy cách, nhà máy và lô hàng.
Có thể chọn chiều dài cây theo nhịp dầm để giảm mối nối không?
Không nên tự quyết định như vậy. Chiều dài cấu kiện và vị trí mối nối phải theo bản vẽ hoặc phê duyệt thiết kế.
Mua cây 12 m có luôn ít hao hơn cây 6 m không?
Không. Hao hụt phụ thuộc danh sách cắt, các chiều dài cần cắt, phần đầu cắt và khả năng dùng lại đoạn thừa.
Chỉ ghi I200 × 12 m đã đủ để báo giá chưa?
Thường là chưa đủ. Nên ghi đầy đủ H × B × tw × tf, mác/tiêu chuẩn, chiều dài, số lượng và yêu cầu gia công/chứng từ nếu có.
